PİRHA-Dersimli yerel müzisyen Raber Diler, Seyit Rıza Meydanı’nda pandemi döneminde müzisyenlerin yaşadıkları sorunlara dikkat çekmek için türkü söyleyip bağlamanın tellerini kopardı.
Pandemi sürecinden en çok etkilenen kesimden biri de müzisyenler. Türkiye’de yaşanan ekonomik kriz ve buna bağlı olarak hızla artan işsizlik intiharlarda da yükselişe neden oldu. Gelinen süreçte intihar vakaları özellikle de müzisyenlerle anılır hale geldi.
“SANATA VE SANATÇIYA SAHİP ÇIKIN”
Sarayın değil halkın sanatçıları olduğumuz için bize destek verilmiyor diyen Raber Diler, “İki yıldır çalışamıyoruz, kimse bize destek vermiyor, çalışma alanlarımız kapalı o yüzden bütün sanatçı arkadaşlarımız kötü durumda buradan tüm yetkililere sesleniyorum sanata ve sanatçıya sahip çıkın” diye konuştu.
Musa Oktay ise, “İki yıldır müzisyenler evine ekmek götüremiyor o yüzden artık bağlamanın tellerine ihtiyacımız kalmamıştır” dedi.
PİRHA-Pandeminin olumsuz etkilediği alanların başında gelen tiyatrolar devletten yeterli destek alamadıkları için bir bir kapanıyor. Dersim’de Kirmancki dilinde üretim yapan Arêyê Kay tiyatro grubu da pandemi döneminden etkilenen tiyatro gruplarından biri. Desteksiz bir şekilde bu zor durum içerisinde tiyatrocuların ayakta durabilmelerinin imkânsız hale geldiğini vurgulayan Arêyê Kay tiyatro grubu yönetmeni Yılmazcan Şare, “Mademki toplumun aydınlanması için tiyatro olmazsa olmazdır o zaman da gerek devlet yetkililerinin gerekse de diğer duyarlı insanların üzerine düşeni yapması gerekir” dedi.
Pandeminin başlamasıyla birlikte kapatılan alanların başında özel ve kamu tiyatro salonları geldi. Uzun bir süre kapalı kalan özel tiyatrolar bu zaman diliminde pek çok sıkıntıyla karşı karşıya kaldı. Tiyatroların bir kısmı kapandı, açık kalanlar ise kapanmayla karşı karşıya.
Dersim’de Kîrmanckî dilinde üretim yapan Arêyê Kay tiyatro grubu da pandemi döneminden etkilenen tiyatro gruplarından biri. Yönetmen Yılmazcan Şare öncülüğünde 2012 yılında 5 kişi tarafından anadillerini yaşatmaya katkıda bulunmak için kurulan Arêyê Kay tiyatro grubu Kîrmanckî dilinde tiyatro yapan tek tiyatro grubu.
Dersim’de Kîrmanckî dilinde üretim yapan Arêyê Kay tiyatro grubu da pandemi döneminden etkilenen tiyatro gruplarından biri. Arêyê Kay tiyatro grubu yönetmeni Yılmazcan Şare pandemi döneminde yaşadıkları sıkıntıları PİRHA’ya anlattı.
“SEYİRCİNİN OLMADIĞI YERDE TİYATRO EMEKÇİLERİNİN AYAKTA DURABİLMESİ GERÇEKTEN ZOR”
Pandemi sürecinde tiyatrolarda emek sarf edenlerin payına düşeni aldıklarını belirten Yılmazcan Şare, “Bizler tam bir oyun hazırlığındayken yani turneye çıkacakken pandemi süreci başladı ve 2 yıla yakındır gerek biz gerekse de Türkiye’de ki tiyatrolar ne turne görebiliyorlar ne de gösteri oluyor. Desteksiz bir şekilde bu zor olan durum içerisinde gerçekten de tiyatrocuların ayakta durabilmeleri zoru boş verin hemen hemen imkânsız hale geldi. Çünkü gerek tiyatro emekçileri gerekse de diğer oyuncular seyirci ile ayakta durabiliyorlar seyircinin olmadığı yerde, gösterinin sergilenmediği yerde, turnenin olmadığı yerde tiyatro emekçilerinin ayakta durabilmesi gerçekten zor ve sıkıntılı” dedi.
“TİYATRO BİR TOPLUMUN TEMEL DİNAMİĞİDİR”
“Bu sıkıntılı ve zor süreçte ne yapılması gerekiyordu?” sorusuna devlet yetkililerinin yeterince kafa yorması gerektiğini söyleyen Yılmazcan Şare, “Çünkü tiyatro bir toplumun temel dinamiğidir. Biz tabi bunun tanımını yaparken diyoruz ki insanı insanca insanla insana anlatma sanatı diyoruz. Çünkü tiyatrocuların bu meziyetlerinden başka işleri yok. Ama olsa bile bu süreçte öğretmenlerin sıkıntı yaşadığı, üniversite bitirenlerin iş bulamadığı bir süreçte ne iş yapacaksınız ki? Zaten pandemi var. Bu insanlarda gelirini buradan sağlıyorlar, bu şekilde ayakta durabiliyorlar. Bu olmayınca ister istemez büyük bir sıkıntı doğuyor. Mademki toplumun aydınlanması için tiyatro olmazsa olmazdır, mademki bir tiyatro bir toplumun aynasıdır, o zamanda gerek devlet yetkililerinin gerekse de diğer duyarlı insanların üzerine düşeni yapması gerekiyor” dedi.
“BİTMEKTE OLAN ANA DİL YAŞASIN DİYE ÇABA SARF EDİYORUZ”
Arêyê Kay tiyatro grubu olarak bitmekte olan bir ana dil yaşasın diye yoğun bir çaba sarf ettiklerini vurgulayan Yılmazcan Şare, şunları söyledi:
“Yıllardır çaba sarf ediyoruz, bu dilde üretim yapıyoruz, insanlara ulaşmaya ve bu bilinci oluşturmaya çalışıyoruz. Bu dil kaybolursa toplumsal olarak ana dili olan bu insanların neleri yitirebileceğine üzerine basa basa değiniyoruz. Bunu konu ediniyoruz. Bununla birlikte diğer toplumsal hassasiyetleri veya toplumdan aldığımız malzemeleri ince bir işçilikle işleyip tekrar topluma geri veriyoruz. Arêyê Kay tiyatro grubu olarak bizim bir dezavantajımız var ulaştığımız kitle sınırlı, ana dilde yaptığımız için bizi seyretmeye gelenler genelde bu dili bilen insanlar ama Türkçe yapıyor olsaydık belki şansımız daha da farklı olabilirdi. Bundan şikâyetçi miyiz, değiliz. Tabi ki ayakta kaldığımız, insanlarımız destekledikleri sürece bizlerde bu çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Buradan gerek devlet yetkililerine gerekse de bu konuda hassasiyeti olan insanlara bir ricada bulunmak istiyorum. Lütfen tiyatroları, sanat emekçilerini, müzisyenleri es geçmesinler, görmezden gelmesinler. Bir toplumun var olması için bunlar temel dinamiklerdir.”
PİRHA-Dersimli yerel müzisyenler Raber Diler ve Yılmaz Atik, pandemi koşullarında kendilerinin ve müzisyenlerin yaşadığı sorunları PİRHA’ya anlattı. Müzisyen Yılmaz Atik yüzlerce müzisyenin intihar ettiğine dikkat çekerken, Raber Diler yetkililere seslenerek, “Sanata ve sanatçıya sahip çık” çağrısında bulundu.
Pandemi sürecinden en çok etkilenen kesimden biri de müzisyenler. Türkiye’de yaşanan ekonomik kriz ve buna bağlı olarak hızla artan işsizlik intiharlarda da yükselişe neden oldu. Gelinen süreçte intihar vakaları özellikle de müzisyenlerle anılır hale geldi. Dersimli yerel müzisyenler Raber Diler ile Yılmaz Atik‘te geçimini sadece müzikle sağlıyor, ancak şu an işsizler.
“KORONAVİRÜS SÜRECİNDE EN ÇOK SANATÇILAR ETKİLENDİ”
Koronavirüs sürecinde en çok sanatçıların etkilendiğini vurgulayan Raber Diler, “Kimisi enstrümanını sattı, kimisi zor durumda kaldı ve intihar etti. Sosyal güvencemiz yok, ilgi alanlarımız kapandı. Zaten bu ülkede sanata ve sanatçıya sahip çıkılmıyor, destek verilmiyor. Buradan tüm yetkililere sesleniyorum sanata ve sanatçıya sahip çık. Ayrıca sanatçı dostlarıma da sesleniyorum sanatçılara sahip çık, destekle gün dayanışma günüdür” dedi.
17-18 yıllık sahne ve yaklaşık 10 yıldır da bağlama, gitar ve piyano dersi verdiğini söyleyen Yılmaz Atik ise, “Ek bir iş yapmıyorum evdeyim, kiradayım sadece müzikten para kazanan birisiyim. Pandemiyle beraber her sektörde olduğu gibi biz müzisyenlerde zor zamanlardan geçiyoruz. Bizde haberlerde görüyoruz yüzlerce müzisyen intihar etti. Bunlar basına yansıyanlar ama eminim bilmediğimiz de bir sürü oldu. Bu süreçte sorunlarımız halen devam ediyor. O insanların nasıl geçindiğini bilmiyoruz o yüzden sıkıntılı bir süreçten geçiyoruz müzisyenler olarak çünkü bizim çalışma alanlarımız bir yıldan uzun süredir kapalı” diye konuştu.
PİRHA-Dersimli yurttaşlar, kabine toplantısı sonrası alınan “Tam kapanma” kararına tepki gösterdi. Tam kapanma döneminde maddi ve manevi olarak çok büyük sıkıntılar yaşadıklarına vurgu yapan yurttaşlar, “Tam kapanmaya gidiliyorsa gereken sosyal hakların verilmesi lazım, Avrupa devletleri nasıl yapıyorsa öyle yapılması lazım” diyerek tepki gösterdiler.
Pandemi kısıtlamalarına ilişkin Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleştirilen kabine toplantısının ardından alınan kararla 29 Nisan’dan 17 Mayıs’a kadar sürecek olan “Tam Kapanma” süreci devam ediyor.
Dersim’de yurttaşlara, hükümetin aldığı tam kapanma kararında ekonomik olarak nasıl sıkıntılar yaşadıklarını sorduk. Yurttaşlar, “Herkesin iş yerleri kapalı, herkesin sorunları var böyle kapatmayla iş olmuyor destek versinler” diyerek tam kapanma kararına tepki gösterdi.
“HERKES ZOR DURUMDA, BİZE YARDIMCI OLSUNLAR”
“Evdeyiz, bazı zamanlar dışarı çıkıyoruz alışveriş yapıyoruz başka da bir şey yapamıyoruz” diyen Rıza Bozdağ, “Tam kapanma kararı doğru değil. 10 kişi çalışıyor 2 kişi evde oturuyor bence tam kapanma değil bu. Tam kapanmaya gidiliyorsa gereken sosyal hakların verilmesi lazım esnafa, işçiye, emekliye, ne gerekiyorsa verilmesi lazım. Avrupa devletleri nasıl yapıyorsa onlar da öyle yapması lazım” diye konuştu.
Sorunlarının olduğunu söyleyen Emine Yula isimli yurttaş ise, “Herkes içeride, iş yerleri kapalı ve kimse kira veremiyor. Yani herkes zor durumda, bize yardımcı olsunlar, gençlere yardımcı olsunlar, yazık günahtır. Herkesin iş yeri kapalı, herkesin sorunları var böyle kapatmayla iş olmuyor, destek versinler” dedi.
Esnafların ne kadar zor durumda olduğu herkesin bildiğini belirten Kazım Akbayır, “İnsanlar pandemi döneminde evlerine ekmek alamaz haldeler. Dersim doğunun en yoksul kentlerinden biri. Bu halde vakalar düşmez insanlara yardım yok, tam kapanma yok, nasıl düşecek vakalar aklım almıyor” diyerek alınan önlemlere tepki gösterdi.
“İNSANLAR MADDİ SIKINTININ YANI SIRA PSİKOLOJİK OLARAK DA SIKINTILAR YAŞIYOR”
Pandemi döneminde tam kapanma sürecinin maddi anlamda herkesi etkilediğini ifade eden Ali Haydar Gümüş de “Devletin sadece geçmişte yapmış olduğu 1000 TL’lik yardımı bizi tatmin etmiyor. Pandemi süresi içerisinde insanlar sokağa çıkma yasağından dolayı maddi sıkıntının yanı sıra psikolojik olarak da sıkıntılar yaşıyor. Bu da hem sosyal, hem de ekonomik olarak hepimize yansımakta. En azından devlet bunu yaparken insanların giderlerini değerlendirip ona göre parayı bulup insanların bu ihtiyaçlarını gidermesi gerekiyor” dedi.
Fikriye Güngör ise, “Tam kapanma döneminde maddi ve manevi olarak çok büyük sıkıntılar yaşadık. Çalışanımız yok o yüzden hiçbir ihtiyacımızı karşılayamıyoruz. Bizlere yardımcı olsalar çok iyi olur” şeklinde konuştu.
PİRHA-Ürettiğini maliyetine bile satamayan üreticilerin durumu her geçen gün daha da kötüye gidiyor. Hükümetin üreticilerin pandemi döneminde giderek artan sıkıntılarına kulaklarını tıkamasına Antalyalı üreticiler “Pandemi koşullarında hiç kimse çiftçiye yardımcı olmuyor, çiftçi mahsulünü çöpe döküyor bu çiftçinin hali ne olacak” diyerek tepki gösterdi.
Tam kapanmada semt pazarlarının kurulamaması on binlerce sebze ve meyve üreticisini mağdur etti. Ürettiğini maliyetine bile satamayan üreticilerin durumu her geçen gün daha da kötüye giderken, hükümet üreticilerin pandemi döneminde giderek artan sıkıntılarını görmezden geliyor. Antalya’da yaşadıkları sıkıntıların hükümet tarafından görmezden gelinmesini eleştiren üreticilerin tepkisi kameralara yansıdı.
“ÇİFTÇİNİN HALİ NE OLACAK”
Semt pazarlarının açılmasını istediğini söyleyen bir üretici, “Buradan yetkililere sesleniyorum, Antalya Aksu’da çiftçilik yapmaktayım. Domateslerin zamanı geçiyor bu domatesleri satamıyoruz, alıcı bulamıyoruz, tarlada kaldı. Bu duruma bir çözüm bulunmasını istiyoruz” dedi.
Pandemi koşullarında hiç kimsenin çiftçiye yardımcı olmadığını vurgulayan bir başka üreticisi ise, “Çiftçi mahsulünü çöpe döküyor. Bu çiftçinin hali ne olacak? Sabahtan akşama kadar güneşte çalışıyoruz ama malımız satılmıyor. Bunun hesabını çiftçilere kim verecek? Yeter artık ya insanlar burada çıldırmak üzere. Hükümete sesleniyorum, bir şeyler yapın bu halkı bu şekilde mağdur etmeyin. Yazıktır, günahtır bu yaptıklarınız” diyerek tepki gösterdi.
PİRHA-Tam kapanma döneminde eylem ve etkinlik yasakları uygulanarak yurttaşlara ceza üstüne ceza verilirken, Dersim’de tarikatların eylem yapmasına izin verildi.
Hükümet pandemiyi nedeniyle eylem ve etkinliklere yasak getirip, bu zor ekonomik şartlarda yurttaşlara ceza üstüne ceza verirken, Dersim’de tarikatların bu uygulamadan muaf tutulması kameralara yansıdı.
4 Mayıs Dersim Katliamı protestosu, 6 Mayıs Üç Fidanın anmaları ve 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, 1 Mayıs İşçi Bayramı ile 21 Mart Newroz kutlamalarına pandemi bahane edilerek izin verilmezken, Dersim’de tam kapanma sürecinde tarikatların eylemine izin verildi.
Tarikat üyelerine polisin müdahale etmemesi Türkiye’de kuralların herkese aynı şekilde uygulanmadığını bir kez daha gözler önüne serdi.
