PİRHA-Dersim’in Ovacık ilçesinde yapılan düğünde gelenekler yaşatıldı.
Dersim’in Ovacık ilçesinde Uğur Yalvaç ve Berfin Özden’in düğününde günümüzde unutulmayla karşı karşıya kalmış düğün ritüelleri yapıldı.
Gelin ve damat geleneksel kıyafetler giyerken, Derviş Cemal Ocağı evladı Firaz Yalvaç Kırmancki eski ritüellerde olan Hakk’ın Emri’ni kıydı.
Daha sonra gelin eski geleneklerde olduğu gibi at üstünde köyden çıkartıldı.
PİRHA/DERSİM
PİRHA-Mezopotamya ve Anadolu’da halkların geleneği olan Gaxan, İstanbul’da 1 Mayıs Mahallesi’nde coşkuyla kutlandı. Gaxan’ın dayanışma içerisinde yeni yılı karşılama ritüeli olduğunu belirten Munzur Çevre Derneği Yöneticisi Ali Yıldız, “Gaxan’da topladıklarımızı zor durumda olan insanlarımızla paylaşıyoruz. Yeni yılda her türlü saldırılara karşı umutla ve dirençle mücadelemizi büyütelim” diye belirtti.
Dersim coğrafyası ve Mezopotamya halkları tarafından kutlanan Gaxan yeni yılın gelmesini müjdeliyor. Eski yılı uğurlayıp yeni yılı karşılarken bolluk, bereket için lokmalar pişirilip dağıtılıyor. Köylerde yaşarken kapı kapı tüm evlerin dolaşıldığı bu gelenek şehirlere göçle birlikte şehirlerde de yaşatılmaya çalışılıyor.
Pir Sultan Sultan Abdal Kültür Derneği Ataşehir Şubesi, Anadolu Yakası Dersimliler Dayanışma ve Kültür Derneği, Mazgirt Kültür ve Dayanışma Derneği, Koçgiri Kültür Derneği, Nazımiyeliler Derneği ve Alevi Bektaşi Federasyonu ortaklığında 1 Mayıs Mahallesi’nde Gaxan kutlaması yapıldı.
Davul zurnalı Gaxan ekibinin sokak sokak dolaşıp yaptığı gösteriler ve esnaf ziyareti ile başlayan Gaxan kutlamaları, PSAKD Ataşehir Şube Cemevi’nde yapılan konuşmalar ve lokmaların pay edilmesinin ardından sona erdi.
“GAXAN, DAYANIŞMA İÇERİSİNDE YENİ YILI KARŞILAMA RİTÜELİ”
Gaxan’ın dayanışma içerisinde yeni yılı karşılama ritüeli olduğunu belirten Munzur Çevre Derneği Yöneticisi Ali Yıldız, “Gaxan’da topladıklarımızı zor durumda olan insanlarımızla paylaşıyoruz. Yeni yılda her türlü saldırılara karşı umutla ve dirençle mücadelemizi büyütelim” diye belirtti.
Gaxan’da toplanılan lokmaları durumu iyi olmayan insanlarla pay edildiğini söyleyen Kureyşan Ocağı evladı Ali Erdem, “Eskiden insanlarımız, Gaxan’dan sonra sabah ziyaretlere giderek lokmalarını dağıtırlardı. İnancımızı ve kültürümüzü unutmayalım çünkü geçmişini unutan geleceğine yön veremez” dedi.
Cemevlerinin sadece cenazelerin geldiği bir yer olmadığını vurgulayan PSAKD Ataşehir Cemevi Başkanı Gülsev Kaya, “Cemevleri dilimizi, kültürümüzü, inancımızı sahiplenmemiz gereken bir yer olmalı. Bizim yolumuzda kolektiflik vardır” diye konuştu.
PİRHA/İSTANBUL
PİRHA-‘2. Gazi Mahallesi Geleneksel Gağan Şenliği’ Gazi Cemevi, 30 Aralık’ta saat 14.00- 17.00 saatleri arasında gerçekleştirilecek.
Dersim coğrafyası ve Mezopotamya halkları tarafından kutlanan Gaxan yeni yılın gelmesini müjdeliyor. Eski yılı uğurlayıp yeni yılı karşılarken bolluk, bereket için lokmalar pişirilip dağıtılıyor. Köylerde yaşarken kapı kapı tüm evlerin dolaşıldığı bu gelenek şehirlere göçle birlikte şehirlerde de yaşatılmaya çalışılıyor.
Gazi Eğitim ve Kültür Vakfı (Gazi Cemevi), Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) İstanbul Şubesi, Gazi Dersimliler Derneği, Sivas Konfederasyonu, Ulaş Köyleri Konfederasyonu, Zara Dernekler Federasyonu, Sivas Gürlevik Dernekleri Federasyonu, İstanbul Varto-Der, Kangal Dernekler Federasyonu ve Sivas Karabel Yöresi Dernekleri Dernekleri Federasyonu’nun organize ettiği ‘2. Gazi Mahallesi Geleneksel Gağan Şenliği’ 30 Aralık’ta saat 14.00- 17.00 saatleri arasında gerçekleştirilecek.
PİRHA/İSTANBUL
PİRHA-Aleviler için kutsal olan, aynı zamanda bolluğu, bereketi, barışı, sevgiyi ve baharı müjdeleyen Xızır ayı devam ediyor. Dersim’de Xızır’ı karşılama ritüeli olan Qavut lokması geleneği devam ettiriliyor.
Birçok inançta çeşitli biçimlerde tasvir edilen Xızır’ın Alevi inancında yerin, göğün ve her şeyin sahibi olduğuna inanılır. Xızır, insanların en müşkül zamanlarında koruyucusu, kurtarıcısıdır. Bu yüzden insanlar dara düştüğünde ‘Yetiş ya Xızır’ diye onu çağırır.
Xızır ayındaki en önemli ritüellerden biri de kavrulmuş öğütülmüş buğdaydan yapılan kavuttur. Köylüler bir araya gelip lokma yapar. Kavut yapılıp ocak önüne konur ve Xızır’ın o evi ziyaret ederek kavuttan lokma alacağına inanılır. Xızır’ın bu kavuttan lokma alması berekettir, bolluktur.
Xızır ayı Aleviler için kutsaldır; bolluğu, bereketi, barışı, sevgiyi ve baharı müjdeler. Hızır aylarında oruç tutulur, kavut yapılır, ziyaretlere gidilerek lokmalar pay edilip çerağlar yakılır, kurbanlar tığlanır. Bu gelenek kapsamında yapılan en önemli ritüellerden biri de kavrulmuş öğütülmüş buğdaydan yapılan qavuttur. Köylüler bir araya gelip lokma yapar. Qavut yapılıp ocak önüne konur ve Xızır’ın o evi ziyaret ederek Qavut’tan lokma alacağına inanılır. Xızır’ın bu Qavut’tan lokma alması berekettir, bolluktur.
PİRHA/DERSİM
PİRHA-Hızır ayı Aleviler için kutsaldır; bolluğu, bereketi, barışı, sevgiyi ve baharı müjdeler. Dersim’in Hozat ilçesinin Zımek köyünde Hızır ayı nedeniyle kavut öğütüldü.
Hızır ayı Aleviler için kutsaldır; bolluğu, bereketi, barışı, sevgiyi ve baharı müjdeler. Hızır aylarında oruç tutulur, kavut yapılır, ziyaretlere gidilerek lokmalar pay edilip çerağlar yakılır, kurbanlar tığlanır.
Hızır ayındaki en önemli ritüellerden biri de kavrulmuş öğütülmüş buğdaydan yapılan kavuttur. Köylüler bir araya gelip lokma yapar. Kavut yapılıp ocak önüne konur ve Hızır’ın o evi ziyaret ederek kavuttan lokma alacağına inanılır. Hızır’ın bu kavuttan lokma alması berekettir, bolluktur.
Dersim’in Hozat ilçesinin Zımek köyünde Hızır ayı nedeniyle kavut öğütüldü. Köylüler öğütülen Kavut’u cuma günü pişirecekler.
PİRHA/DERSİM
PİRHA – Gazi Mahallesi’nde yeni yılı karşılama etkinliği olan Gaxan’ı gerçekleştirirken polis tarafından gözaltıların yapılmasına tepki gösteren HDP’li Ali Kenanoğlu, saldırıyı kınayarak, “Bu inançsal ritüeli engelleyen, toplumumuzun değer yargılarına saldıran polis memurları ve bu talimatı veren yetkililer hakkında soruşturma açılmalıdır” dedi.
Dün akşam saatlerinde Dersim Dernekler Federasyonu öncülüğünde İstanbul Gazi Mahallesi’nde gerçekleşen yeni yıl etkinliği Gaxan’a polis müdahalesi sonrası aralarında DEDEF Genel Başkanı Ali Haydar Ben’in de bulunduğu 6 kişi gözaltına alınmıştı. Gözaltında bulunanlardan Ferit Alişir ve Onur Narin serbest bırakılırken diğerleri bugün savcılığa çıkarılacak.
Halkların Demokratik Partisi(HDP) İstanbul Milletvekili Ali Kenanoğlu, gözaltılara ve Gaxan etkinliğinin engellenmesine tepki gösterdi.
Kimi yörelerde ‘Saya’ ve ‘Gağan’ diye adlandırılan, yeni yılı karşılama anlamına gelen kadim bir gelenek olduğunun altını çizen Kenanoğlu, Gaxan geleneğinin inançsal bir ritüel olduğunu belirterek, “Kimi yörelerde doğadaki çeşitli canlıların kostümleri giyilerek ve mahalle mahalle, sokak sokak, ev ev dolaşarak lokmalar alınarak, dualar verilerek ‘Saya Cemi’ dediğimiz inançsal ritüelle son bulan bu geleneğimiz bizim inancımızın, kimliğimizin bir parçasıdır” dedi.
“GÖZALTILAR SERBEST BIRAKILSIN”
Dersim’lilerin göç ettikleri topraklarda bu geleneği sürdürmesi inançlarına, kimliklerine sahip çıkmalarının bir gereği olduğunu kaydeden Kenanoğlu, dün akşam Gazi Mahhalesi’nde Dersim Dernekleri Federasyonu öncülüğünde Gaxan etkinliği yapılırken polis tarafından taciz ve tehdit amaçlı havaya ateş açılmasını ve arkasından da 6 dernek üyesinin gözaltına alınmasına tepki gösterdi.
Kenanoğlu, gözaltına alınanların serbest bırakılmasını ve bu inançsal ritueli engelleyen, toplumun değer yargılarına saldıran polis memurları ve bu talimatı veren yetkililer hakkında soruşturma açılmasını istedi. Gaxan’ın bir inançsal rituel olduğunu belirten Kenanoğlu, bu ritüelin engellenmesine asla müsaade etmeyeceklerini söyledi. (HABER MERKEZİ)
PİRHA – Uluslararası İzmir Alevilik Bektaşilik Günleri, yabancı bilim insanları ve dünyanın farklı bölgelerinden Alevi topluluğu temsilcilerinin katılımıyla başladı.
Haberin Videosu
İzmir Büyükşehir Belediyesi sponsorluğunda Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde düzenlenen Uluslararası İzmir Alevilik Bektaşilik Günleri açılış törenine CHP Genel Başkan Yardımcısı Gülizar Biçer Karaca, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, Konak Belediye Başkanı Abdül Batur ile Türkiye, Almanya, Yunanistan ve Bulgaristan’dan gelen Alevi toplulukları temsilcileri katıldı.
Etkinlik saygı duruşunun ardından Çepni Köse Süleyman Ocağı Dedesi Seyfi Oğuz’un gülbenk okumasıyla başladı.
CHP Genel Başkan Yardımcısı Gülizar Biçer Karaca, törendeki konuşmasında, Türkiye’de daha önce inanç üzerinden karalama, ayrıştırma planları yapıldığını belirterek, “Hem bilimsel hem inançsal açıdan semahlarıyla, türküleriyle, deyişleriyle herkese Alevilik-Bektaşilik kavramlarını anlatacak etkinliği düzenleyen herkese teşekkür ediyoruz. Alevilik Bektaşilik üzerinden bizleri farklı göstermeye çalışarak ötekileştiren bir anlayışla geçti günlerimiz, zamanlarımız. Biz bu oyunlara hiç gelmedik, bundan sonra da gelmemek için bir olacağız.” dedi.
“CEMEVLERİNİN İBADETHANE OLARAK İMAR PLANLARINA İŞLENMESİ”
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer de ritüelin inanç sisteminde son derece zengin anlamlar içerdiğini ifade etti.
Büyükşehir Meclisinde İzmir’deki cemevlerinin ibadet yeri olarak imar planlarına işlenmesinin gündemde olduğunu aktaran Soyer, “Bu konuda uzun süredir devam eden çalışmalar sonuçsuz bırakılmış, bir türlü gerçekleşmemiş. Bir umudun hayata geçmesini diliyorum. İzmir Büyükşehir Belediyesini yakından takip ediniz.”
Etkinliğin koordinatörlüğünü üstlenen İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk Halk Edebiyatı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Ersal ise İzmir’de geçen haftalarda elim bir olay yaşandığına dikkati çekerek “Haddini bilmeyen bir insan, bir evin duvarına ‘Defol Alevi’ yazdı ama şimdi İzmir’in caddelerine, sokaklarına, köprü üstlerine Alevi Bektaşi ismi yazıldı. Tunç Soyer’e çok teşekkür ediyoruz” diye konuştu.
Açılışın ardından Uluslararası Alevi Ritüelleri Sempozyumu’nda ilk gün konusu olan Alevi Müzik Kültürü ile ilgili sunumlar yapıldı.
Üç gün sürecek Uluslararası Alevilik Bektaşilik Günleri kapsamında düzenlenen bilim, sanat ve icra etkinlikleri 15 Aralık’a kadar sürecek. Programda, uluslararası sempozyumun yanı sıra Aşkla Semaha Dönenler ve Aşkla Deyişler başlıklı etkinlikler yapılacak.
Ayrıca sanatçı Sabahat Akkiraz ile İran’ın Tebriz kentinden gelen Grup Müştak konser verecek.
Etkinliğe Kanada, Almanya, Yunanistan, Bulgaristan, Azerbaycan, İran ve Macaristan’dan bilim insanları ve müzik toplulukları katılıyor.
Alevi Bektaşilik Günleri’ni Tahtacı Kültür Eğitim Kalkınma ve Yardımlaşma Derneği, Almanya’dan Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü, Yunanistan’dan Seyyid Ali Sultan Dergahı Koruma Vakfı, Bulgaristan’dan Güney Bulgaristan Cem Derneği de destekliyor.
PİRHA/İZMİR
PİRHA- 12 kadın, 7 masal ve 3 dil… Bedestan Müzik Akademisi, ‘Dew du şar heft mesel’ ile Alevi kültüründe önemli bir yer tutan ozanlık geleneğini kadın bakış açısıyla anlatıyor. Bir yıldan fazla bir zamandır çalışma yürüten Bülent Çatalkaya şefliğindeki Bedestan Müzik Topluluğu, 14 Nisan’da konser verecek.
Dersim-Koçgiri-Karabel Projesi’nin mimarı olan Bedestan Müzik Akademisi’nden yeni bir kültür projesi daha ‘Dew du şar heft mesel’…
Şar, Dersim-Koçgiri kültüründe yaşlı kadınların özellikle dergah kadınlarının başlarına bağladıkları yazmanın adı. Gökkuşağının renklerini içinde barındıran yazmanın Alevi inancında da önemli bir yeri var. Alevi inancına göre Ana Fatma’nın başına bağladığı yazma barışın da simgesi. Aileler, aşiretler, köyler arası kavgalarda, kan davalarında kadının başındaki yazmayı ortaya atmasıyla kavga biter ve bu yazma sayesinde barış sağlanır.
Türkçe’ye 12 yazma olarak çevrilen ‘dew du şar’, bu projede kadınlarla özdeşleştirilerek 12 kadın olarak çevrilmiş. Yani ‘Dew du şar heft mesel’ projesini ’12 kadın 7 mesel’ olarak çevirebiliriz.
Kadının Alevi inancı içindeki yerine vurgu yapan proje, Dersim-Koçgiri dergah kültüründeki anaerkil yapıya da atıfta bulunuyor. Projede Türkçe, Kürtçe ve Zazaca ozanlık geleneği kadınlar tarafından işleniyor. Ozanlık geleneğini canlandıran 12 kadın eşliğinde bir anlatıcı 7 miti seyirciye anlatıyor. Burada anlatıcı olarak Bedestan Müzik Topluluğu’nun şefi Bülent Çatalkaya karşımıza çıkıyor.
Projenin tanıtımı için hazırlanan görselde de Alevi kültüründe önemli olan zümrüdü anka ve şahmaran görselleri kullanılmış. Yeniden doğuşu simgeleyen zümrüdü ankanın tüylerinde bulunan 12 tane göz ‘dew du şar’ı yani 12 kadını simgeliyor. Zümrüdü anka ise kendi başına 13’üncü kadın rolüne giriyor. ‘Dev su şar’ zümrüdü ankanın küllerinden doğan 12 kadın oluyor görselde.
Söylencelerin en eskilerinden olan ve bir tarafı kadın bir tarafı yılan olarak tasvir edilen şahmaran ise vücudunda bilgeliği, zehri ve şifayı barındırıyor. Proje, kadının yok olan dergah geleneğinde kendini yeniden yaratması olarak anlam buluyor.
HAYALLERİN BECERİ VE BİRİKİMLE ORTAYA ÇIKMIŞ HALİ
Bir buçuk yıldır projenin provalarını sürdüren Bedestan Müzik Topluluğu çalıştıkları 20’den fazla eserden 16’sının canlı performansını gerçekleştirecek. Topluluk, proje için popüler olan deyişler yerine unutulmaya yüz tutmuş deyişleri seçti.
Projelerine ilişkin PİRHA’ya konuşan Bedestan Müzik Topluluğu şefi Bülent Çatalkaya, “Bu proje uzun yılların birikimleri, araştırmaları sonucu oluşmuş bir çalışma. Sanat hayatımızda kurduğumuz hayallerin birikimlerle ve becerimizle birleşip ortaya çıkmış hali. Gördüğümüz rüyayı anlatacağız belki de. Aslında bu çalışma toplumun hikayesidir. Anadolu’da Mezopotamya’da Dersim-Koçgiri özgülünde özellikle Kızılbaş geleneğine mensup toplumun hikayesidir bu. Biz diyoruz ki bu toplum önce kendileri sonra çocukları sonra ise torunları kendi özgün inanç ve dil değerlerini unuttular. Toplumumuzun içinde bir inanç 5 bin yılda oluşuyor ve icra edilmediği zaman iki kuşak sonra kayboluyor. Özellikle dinsel ve ideolojik atmosferin, baskıların yoğun olduğu bu dönemde bu tür özgün çalışmaların hem özgün anlamda inançlara hem de dillere hizmet edeceğini düşündük. Bu çalışmanın bir ayağıyla topuma bunu hatırlatmak istedik. İkinci ayağı ise bu bir eğitim çalışması” diyor.
BUĞDAYDAN YAPILAN LOKMALAR SUNULACAK
Etkinlikten önce bir lokma sunumu yapacaklarını ve bu lokma sunumunda insanlığın buğdayı keşfettikten sonra buğdayla yaptıkları ilk kutsal yemekler olan kömbe, helva, hedik gibi yiyecekleri sunmaya çalışacakları bilgisini veren Çatalkaya, Alevi toplumuna, kurum temsilcilerine, dedelere ve ailelere bu çalışmaya kayıtsız kalmamalarını söyleyerek herkesi projenin galasına davet ediyor.
UNUTULAN ANAERKİL RUHU TEKRAR HATIRLATMAK
Sanatçı Gülseven Medar ise 13’üncü kadın olarak çıkıyor karşımıza. 12 kadının yürüttüğü ritüelin sonunda 12’yi birlemek için ritüele katılan Medar, bir süre 12 kadınla birlikte ritüeli yürüttükten sonra 12’yi sırlıyor. Anaerkil dönemden ataerkil döneme geçişte anaerkil duyguların yanı sıra doğanın ve yaşamın temel duygusundan da uzaklaşıldığını kaydeden Medar, anaerkil ruhu, doğanın ve yaşamın temel prensiplerini tekrar hatırlatmak için bu çalışmanın oluşturulduğunu söylüyor. Son zamanlarda sanat dalında kadının varlığına, anaerkil döneme atıfta bulunan çalışmaların olduğuna işaret eden Medar, ‘dew du şar’ın bütünleyici bir çalışma olduğunu da ekliyor.
YAŞAMIN TEMEL PRENSİPLERİNE VE ESTETİĞE UYUM SAĞLAMA
Projenin Alevilikte kaybolan kadın kimliğini hatırlattığını ifade eden Medar, “Biz kafamızda olabildiğince doğru yerlere oturtmaya çalıştık. Umarım seyirciye de doğru bir şekilde ulaşır. Ne kadar doğru bir ifadede vereceğiz tabi ki tartışılır çünkü bunlar ne olursa olsun bazı bilgileri de içinde barındırdığı için olabildiğince doğruya, estetik olana, yaşamın temel prensiplerine uyum sağlamaya çalıştık. Kültürümüze hizmet etmeye çalışıyoruz. Umarım karşı tarafa da iyi niyetimiz doğru olarak geçer ve insanlar da güzel etkileşimler yaşar bizimle, kültürle başka türlü bir bağlantı kurmuş olur” diyor.
Sahnede Türkçe, Kürtçe ve Zazaca olmak üzere üç dilde de deyişler okuyacak olan Medar, bu deyişleri okurken zorlanmadığını belirtiyor ve ekliyor: “Kürt asıllı bir insanım. Türkçemiz ister istemez oluştu, Kürtçemiz de köyden kalma kulağımızda ne kadar kaldıysa şehirde ne kadar yaşatabiliyorsak o şekilde var etmeye çalışıyoruz. Günlük dilde biraz daha zayıf kullansak da en azından sanatsal çalışmalarda olabildiğince Kürt dilinde ezgiler seslendirmeye özen gösteriyorum. Zazaki de yine bizim Koçgiri’de kullandığımız Kürtçe’ye çok yakın bir lehçesi olduğu için hiç yabancılık duymuyorum.”
DERSİM YÖRESİNDEN OLMAYAN TEK KİŞİ
Ümran Serhan, projenin içerisinde Dersim yöresinden olmayan tek kadın. Karadenizli bir İstanbullu olan Serhan, uzun yıllar Ruhi Su Dostlar Korosu’nda solistlik yapmış. Müzik çalışmaları sırasında Bülent Çatalkaya ile tanışan Serhan, Alevi deyişleri ve semahlarından çok etkilenmiş. Aleviliğin felsefi olarak kendi dünya görüşüne çok uygun düştüğünü söyleyen Serhan, “İyi ki bu topraklarda bu kültür var, bunlar yazılmış diyorum ve bunları da gelecek kuşaklara aktarmak daha büyük kitlelere ulaştırma çabasında ben de olduğum için çok mutluyum” diyor.
YÜREK İŞİ
16 yaşındaki Dilan Dalga, bu projenin en küçük üyesi. Küçüklüğünden beri sanata hep ilgisi olan Dalga, 6 yıldır Bülent Çatalkaya ile birlikte çalıştığını belirterek sözlerini şöyle sonlandırıyor:
“Kadın şu an Alevilikte ikinci planda. Biz burada kadının ana olduğunu, birinci planda olduğunu anlatıyoruz. Yürek işi gerçekten. Hepimiz yüreğimizi vererek yapıyoruz bu işi. Umarım seyircilere yüreğimizden geçenleri hissettirebiliriz.”
KADIN İNANÇTA BARIŞÇIL, YAPICI VE KAPSAYICI
Bir buçuk senedir düzenli olarak provalara gelen Sevda Akbal da kendi kimliğinin etkilerini barındıran bu projeden oldukça etkilenmiş. Ozanlık geleneğinin kadınlar üzerinden, kadın dili ve kimliğiyle anlatılmasının önemli olduğuna değinen Akbal, kadınların barışçıl, yapıcı ve anaç oldukları için inanç anlamında daha çok kapsayıcı olduklarını ifade ediyor. Bu projenin başlangıç olduğunu dile getiren Akbal, devamının gelmesi için herkesi kendilerine destek olmaya 14 Nisan Pazar günü İstanbul Şişli’deki Cemil Candaş Kent Kültür Merkezi’ne davet ediyor.
Suay ABAK/İSTANBUL
