PİRHA – Dersim’in direniş önderi Seyit Rıza ve yoldaşları, idamlarının 88. yılında Avrupa’nın farklı kentlerinde düzenlenecek etkinliklerle anılacak. Anmalar, Demokratik Alevi Federasyonu (FEDA) ve Demokratik Alevi Kadınlar Birliği (DAKB) öncülüğünde, Alevi kurumlarının işbirliğiyle “Barışın Öznesi, Demokratik Toplumun Güvencesiyiz” şiarıyla gerçekleştirilecek.
Anma etkinlikleri 13–16 Kasım tarihleri arasında Zürih, Cenevre, Stuttgart, Paris, Viyana ve Almanya’nın çeşitli kentlerinde eş zamanlı olarak yapılacak.
13 Kasım, Zürih: St. Jacob Kilisesi önü, 18.00 – Seyit Rıza ve yoldaşları anısına deyişler ve ağıtlar.
13 Kasım, Cenevre (FEDA Dersim İnşa Kongresi): Birleşmiş Milletler önü, 16.30 – “Dersim için adalet, hafıza için direniş” temalı anma.
14 Kasım, Stuttgart: 17.00–19.00 – Gülbeng, sinevizyon gösterimi ve “Tertele Ağıtları”. Öne çıkan konu: “Seyit Rıza ve Yoldaşlarının Mezarları Nerede?”
15 Kasım, Paris: Pir Sultan Abdal Dergâhı, 14.00 – Dersim direniş geleneği ve Alevi hafızasında adalet temalı etkinlikler.
15 Kasım, Viyana (AAKM): 14.00 – Panelistler İmam Canpolat ve Cuma Tak, ağıtlar ve söyleşiler.
16 Kasım, Almanya’da eşzamanlı anmalar: Leverkusen, Dortmund, Mannheim ve Freiburg’ta sinevizyonlar, paneller ve müzik performanslarıyla anmalar gerçekleştirilecek.
Demokratik Alevi Federasyonu (FEDA) ve Demokratik Alevi Kadınlar Birliği (DAKB), anmaların yalnızca geçmişi hatırlamak için değil, hakikatle yüzleşme ve adalet talebini sürdürmek amacıyla gerçekleştirildiğini vurguladı. Açıklamada,
“Dersim’in sesini susturamazsınız; bugün o ses Avrupa’nın dört bir yanında yeniden yankılanıyor. Hakikat, adalet ve onurlu barış için mücadelemiz sürüyor. Seyit Rıza’nın mirası, halkların eşitliği ve onurlu barış talebidir” ifadelerine yer verildi.
PİRHA- 86 yıl önce idam edilen Dersim direniş lideri Seyit Rıza ve yoldaşları Londra’da anıldı.
Dersim’de 86 yıl önce idam edilen Seyit Rıza, oğlu ve arkadaşları anılıyor. Bundan tam 86 yıl önce Dersim’in önde gelenleri, seyitleri, Seyit Rıza, Wusênê Seydi, Aliye Mirzê Sili, Hesen Ağa, Findik Ağa, Resik Uşen ve Hesenê Ivraimê, Ankara’dan özel görevle gönderilen İhsan Sabri Çağlayangil’in denetiminde yapılan göstermelik mahkeme neticesinde Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edildi.
Seyit Rıza ve arkadaşlarının katledilişinin 86’ıncı yıldönümünde Londra Dersim Kültür Merkezi öncülüğünde anıldı. İngiltere Alevi Kültür Merkezi ve Cemevinde gerçekleşen anmaya Alevilerin Sesi Dergisi Genel Yayın Yönetmeni/Zini Gediği İnisiyatifi Sözcüsü Erdal Kılıçkaya ve HDP 27. dönem milletvekili Serpil Kemalbay panelist olarak katıldı.
Zini katliamına dair dokümanter, canlı tanıklıklar ve belgelerin sunulduğu anmada ayrıca Zini Katliamıyla ilgili belgeselin gösterimi yapıldı.
Üzerinden 86 yıl geçen acıların halen taze olduğu ve kanamaya devam ettiği belirtilerek, devletin soykırımla yüzleşmesi çağrısı yapıldı.
Seyit Rıza, Usené Seydi, Fındık Ağa, Usen Resık, Hesené İvraimé Qıji, Aliyé Mırzaliyé Sıli, Hesen Ağa’nın mezar yerlerinin açıklanmasının vurgulandığı anmada ayrıca Erzincan il sınırları içinde yer alan köylerden toplanarak Zini Gediği’nde katledilen 97 kişinin kemiklerinin DNA testi ile tek tek tespit edilerek ailelerine teslim edilmesini talep edildi.
Anmada, 1937-38’de Dersim’de katledilen, sürgüne gönderilen ve sürgünde ölen binlerce insanın anısına saygı için Dersim 38 ile yüzleşmekten başka şansın olmadığını ifade edilerek, anmak ve hatırlatmak vazgeçilmeyeceği dile getirildi.
PİRHA- İdam edilişinin 86. yılında Seyit Rıza ve arkadaşları DİK, FEDA ve yereldeki cemevleri öncülüğünde Almanya’da anılacak.
86 yıl önce Dersim’in önde gelenleri, seyitleri, Seyit Rıza, Wusênê Seydi, Aliye Mirzê Sili, Hesen Ağa, Findik Ağa, Resik Uşen ve Hesenê Ivraimê, Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edildi.
15 Kasım 1937 yılında Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu ve yoldaşları için Dersim İnşa Kongresi (DİK), Demokratik Alevi Federasyonu (FEDA) öncülüğünde Hochtaunus ve Weil Am Rhein cemevlerinin desteğiyle anmalar yapılacak.
WEİL AM RHEİN
Weil am Rhein’deki anmada, ‘Dersim Tertelesi ve Seyit Rıza ve Yol Arkadaşlarının Yargılanma/İdam Süreci’ başlıklı panel gerçekleşecek.
18 Kasım Cumartesi günü saat 20.00’de Weil am Rhein AKM Cemevi’nde yapılacak panele Yönetmen-Yazar Nezahat Gündoğan ve Demokratik Alevi Federasyonu Eş Genel Başkanı Demir Çelik panelist olarak katılacak.
FRANKFURT
Dersim İnşa Kongresi ve Demokratik Alevi Federasyonu ve Hochtaunus AKM Cemevinde öncülüğünde gerçekleşecek anmaya DİK Eş Başkanı Hülya Yer, HEDEP Dersim Milletvekili Ayten Kordu, FEDA Temsilcisi İmam Canpolat, Oberursel Alevi Kültür Merkezi Eş Başkanı Veli Balaban’ın yanı sıra sanatçılar Ferhat Tunç ve Hasan Sağlam katılacak.
19 Kasım Pazar günü In Den Schwarz Wıesen 18, 61440 Oberursel adresinde gerçekleşecek anma saat 12.00’de başlayacak.
PİRHA- Fransa Alevi Birlikleri Federasyonu (FUAF) idam edilişinin 84. yılında Seyit Rıza ve arkadaşları anacak.
15 Kasım 1937 yılında Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu ve yoldaşları için Fransa Alevi Birlikleri Federasyonu öncülüğünde Paris Alevi Anıtı önünde anma gerçekleştirilecek. Anma 21 Kasım Pazar günü saat 13.00’te başlayacak.
Fransa Alevi Birlikleri Federasyonu (FUAF) anmaya dair, “84. yılında Seyit Rıza ve arkadaşlarını Paris Sarcelles bölgesindeki Alevi Anıtımızda, Paris’teki kurumlarımız ve demokratik kurumlarla bir araya gelerek anacağımız bir program gerçekleştireceğiz. Dersim Katliamı ve idamları protesto ederek, hakikatlerin gün ışığına çıkarılması, adalet arayışı ve tarihle yüzleşilmesi için hep birlikte taleplerimizi gür ve kararlı bir şekilde yeniden dile getireceğiz. Bu anma vesilesiyle tüm canları ve duyarlı dostları 21 Kasım Pazar günü saat 13:00’te Paris Sarcelles’de bulunan Nelson Mandela Meydanı’ndaki Alevi Anıtımız önünde buluşmaya davet ediyoruz” çağrısında bulundu.
PİRHA- Dersim’de 83 yıl önce idam edilen Seyit Rıza ve arkadaşları, 15 Kasım Pazar günü DAD Ankara Şube’de anılacak.
83 yıl önce Dersim’in önde gelenleri, seyitleri, Seyd Rıza, Wusênê Seydi, Aliye Mirzê Sili, Hesen Ağa, Findik Ağa, Resik Uşen ve Hesenê Ivraimê, Ankara’dan özel görevle gönderilen İhsan Sabri Çağlayangil’in denetiminde yapılan yasadışı bir mahkeme neticesinde Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edildi.
Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Ankara Şubesi’nde, Seyit Rıza ve arkadaşlarını, katledilişlerinin 83’ncü yılında anılacak. Anma, 15 Kasım Pazar günü saat 14.00’te şube binasında olacak.
Yazılı bir açıklama yapan DAD Ankara Şube şunları kaydetti:
“Heq Nişanê, Dem Devranê
Neheq be Vijdanê
Ceng Cenga Mazlumanê
Sey Rîza Pirê Mansuranê
Zaman ve mekanla ikrarlı olmak, zamanın ve mekanın Hak deryasında ikrarı gerçeğine niyaz olmaktır. Ayakta olmak ikrarlı olmanın hakikatli duruşudur.
Şah Hüseyin’in ve Pir Seyit Rıza’nın direnci ile zamana cevap olmanın temel sorumluluğuna inanıyoruz. Anılarına niyaz oluyor, umutlarına ikrarlı olduğumuzu ifade ediyoruz.
Mazlum çaresiz, mekan rızasız, zaman sahipsiz değildir.
Müsahip dost kurumlarımızdan Ankara Dersimliler Derneği, Ankara Vartolular Derneği, Madımak Müze Komitesi ile birlikte, katliamın 83. yılında, Pir Seyit Rıza ve yoldaşları şahsında kefensiz yatan canlarımızı anıyoruz.”
Pandemi dolayısıyla geniş katılımın olmayacağı anma, CAN TV’de canlı olarak yayınlanacak.
PİRHA- Seyit Rıza ve yoldaşları idam edilişlerinin 82. yılında İkitelli Dersim Kültür ve Dayanışma Derneği tarafından anıldı.
Haberin Videosu
İkitelli Dersim Kültür ve Dayanışma Derneği, 15 Kasım 1938’de idam edilen Seyit Rıza ve yoldaşlarını andı. Dernek binasında gerçekleşen etkinlikte katliama dair hazırlanan sinevizyon ardından Gerçek Gazatesi Yazarı ve akademisyen Levent Dölek kısa bir sunum gerçekleştirdi.
PİRHA- İzmir Dersimliler Derneği ve Demokratik Alevi Derneği İzmir Şubesi, idam edilişinin 82. yılında Seyit Rıza ve arkadaşlarını anacak.
15 Kasım 1937 yılında Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu ve yoldaşları için İzmir Dersimliler Derneği ve Demokratik Alevi Derneği İzmir Şubesi ortak anma gerçekleştirecek.
Karşıyaka İskelesi önünde gerçekleşecek anma saat 18.30’da başlayacak.
PİRHA- Seyit Rıza ve arkadaşları idam edilişlerinin 81. yılında İsviçre’nin Basel kentinde anıldılar.
Basel Dersim İnisiyatifi tarafından organize edilen 81. yılında Seyit Rıza ve arkadaşlarının anması, İsviçre’nin Basel kentinde yapıldı.
Etkinlik Dersim inisiyatifi adına Münevver Coşkun’un yaptığı konuşmayla başladı. Daha sonra, moderatörlüğünü Baran Çelik’in yaptığı ve HDK Basel Kadın Meclisi Üyesi Münevver İltimur, Araştırmacı- Yazar Erdoğan Yalgın ve Dersim’i Yeniden İnşa Cemiyeti başkanı Ali Çatakçın katıldığı bir panel yapıldı.
Panelde ilk sözü alan HDK Basel Kadın Meclisi Üyesi Münevver İltimur konuşmasına, “Zulme boyun eğmeyen Seyit Rıza ve yoldaşlarını saygı ile anıyorum. Ayrıca Dersim’de direnen Zarife anamızın şahsında bütün direnen kadınların anıları önünde saygı ile eğiliyorum” diyerek başladı.
İltimur, “Dersim 38 bugün de devam ediyor. Fiziksel olarak yapılan soykırımın ardından bugün de ideolojik ve kültürel soykırım uygulanmaktadır. Bugün dilimiz, varlığımız, kültürümüz ve inancımız yok olmakla karşı karşıyadır. Seyit Rıza’nın bize miras bıraktığı “Biz sizin yalanlarınızla baş edemedik bu bize dert oldu, biz de sizin önünüzde diz çökmedik, bu da size dert olsun” şiarıyla bugün Dersimliler bu direniş geleneğini bayrak edinerek, gittikleri farklı bölgelerde devrimci, demokrat ve ilerici örgütlerde yer alarak devam ettiriyorlar. Bundan dolayı da direniş bu şekilde devam ediyor. Bugün Dersim’in doğası yok edilmeye çalışılıyor, yangınlarla börtü böcek, tüm canlılar ve bitkiler Dersim coğrafyasında bitirilmeye çalışılıyor” dedi.
“BU ETKİNLİKLER UNUTMAMA VE UNUTTURMAMAK İÇİNDİR”
Dersimi yeniden İnşa Cemiyeti Başkanı Ali Çatakçı ise, 81. yıl dönümünde Seyit Rıza şahsında Dersim Şehitlerini, Pontus, Rum, Ermeni, Süryani ve katliama uğrayan tüm halkları da saygı ile donarak başlıyorum” diyerek sözlerine şöyle devam etti:
“Dersim’de 81 yıl önce bir soykırım işlendi ve bu soykırım devletin planlı programlı bir uygulamasıydı. Tabii ki bu dersinde uygulanan ilk soykırım değildi. Dersim’de daha önce de ikinci Abdülhamit zamanında 1775’li yıllarda bir katliam yapılmıştı. İlginçtir, Dersim’in ilk orman yangınları da bu tarihlerde yapılmıştır. O dönem Dersim’in önde gelen önemli şahsiyetleri İstanbul’a götürülerek kellesi vurulmuştur. 1937-38’e kadar bir çok kez Dersim’de soykırım provaları yapılmıştır. Osmanlı’nın soykırım uygulayarak bitiremediği Dersim’de 1937-38 yıllarında Türkiye Cumhuriyeti tarafından bir soykırım uygulanmıştır. Dünyanın birçok coğrafyasında da çeşitli halklara karşı soykırım işlenmiştir. Ancak bütün bunların Dersim soykırımından farkı; buralarda işlenen katliam ve soykırımlar kabul edilmiş ve bu anlamda özür dilenmiştir. Ancak Türkiye Cumhuriyeti Devleti bu bu soykırımların yapıldığını kabul etmesi bir yana, soykırıma uğrayanları da hala sanık sandalyesine oturtmaktadır. Bu insanlık adına utanç verici bir durumdur. Türkiye Cumhuriyeti Devleti Dersim soykırımından dolayı bu suçla yaşıyor. Sessiz kalmasından dolayı toplumda bu suça ortaktır. Bundan dolayı da Dersimlilerin yaptığı bu tür etkinlikler bir anma değil, birer unutmama ve unutturmama mücadelesidir.”
“TARİHSEL ARKA PLANI İYİ İNCELENMELİ”
Panelin bir diğer konuğu Araştırmacı Yazar Erdoğan Yalgın ise Dersim soykırımının doğru analiz edilmesi ve bilince çıkarılabilmesi için tarihsel arka planının iyi incelenmesi gerektiğine vurgu yaptı.
Bunun için dil, tarih ve coğrafya özelliklerinin çok iyi incelenmesi gerektiğini belirten Yalgın, ” Dersim soykırımı Dersimliler için büyük bir jenosittir. Bunun en önemli ayaklarından biri etnik aidiyettir. Yani Dersim halkının Kürt olması önemli bir etmendir bu soykırımda. Diğer önemli bir ayağı ise inançsal boyutudur. Yani Alevi olmalarından dolayı bir soykırıma maruz kalmışlardır. Dersim aşiret ve ocak bağlamı üzerinden kendi sosyal yaşamını dizayn etmiştir. Osmanlı bir çok kez denemesine rağmen Dersim’den zaferle çıkamamıştır. Kendine özgü bir yapısı olan Dersim, Türkiye Cumhuriyeti’ne istedikleri gibi entegre olmuyor. Bundan dolayı Türkiye Cumhuriyeti de buna bir soykırımla cevap veriyor” diye konuştu.
Anma panelden sonra Barış Aydın ve Tayfun Arslan’ın seslendirdiği ağıt ve klamlarla son buldu.
PİRHA-Seyit Rıza ve yoldaşları İzmir’de Demokratik Alevi Dernekleri İzmir Şubesi ve İzmir Dersim Kültür ve Dayanışma Derneği öncülüğünde kitlesel olarak anıldı.Yapılan basın açıklamasında Dersim’de bir soykırım yaşandığı belirtilerek, barış talebi dile getirildi.
Haberin Videosu
İdam edilişinin 80. yılında Seyit Rıza ve yoldaşları Demokratik Alevi Dernekleri İzmir Şubesi ve İzmir Dersim Kültür ve Dayanışma Derneği öncülüğünde Karşıyaka İskelesi’nde anıldı. Anmada mumlar yakılarak niyaz ve lokmalar dağıtıldı. Kitle adına açıklamayı DAD Eşbakanı Hüseyin Ozan okudu.
“MAKRO DÜZEYDE SOYKIRIM PLANLANDI”
Açıklamada, “İdam edilişlerinin 80. Yılında Seyit Rıza ve arkadaşlarını anmak, halklarımızın vicdanına seslenmek ve adalet talebimizi yinelemek için bir aradayız” denilerek şunlar dile getirildi:
“Bilindiği gibi Dersim, 1937-38 süreçlerinde makro düzeyde planlanan ve adına Tunceli denen bir soykırım programıyla vuruldu. Onbinlerle ifade edilen ordu birliklerinin ve uçak filolarının harekete geçirildiği, zehirli gazların kullanıldığı bu saldırılarda onbinlerce insanımız katledildi, bütün yerleşim birimlerimiz yakılıp yıkıldı, hayatta kalan insanlarımız ise zorunlu göçe tabi tutuldu, çocuklarımız gasp edilip bilinmeyen yerlere götürüldü. Hazırlıkları yıllara yayılan bu seferler Dersim’de isyan var yalanıyla gerekçelendirilmişti. Gerçekte ise Dersim’de isyan yoktu, Dersim’e saldırı vardı.”
“KADİM HALKLAR YOK EDİLDİ”
1908 de 2. Meşrutiyetle beraber yönetimi ele geçiren İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin tek tip iktidar alanı yaratmaya odaklı politikalarını hayata geçirdiğinin, etnik ve dinsel temizlik faaliyetlerine giriştiğinin belirtildiği açıklamada, Başta hristiyan halklar olmak üzere, bu toprakların kadim halkları yok edilmiş, sıra müslüman Kürt kardeşe ve Alevi halklara gelmiştir. Dersim, tek tipleştirmeye koşullu bir kıyımlar zincirinin son halkası olmuştur” denildi.
“37-38 ASIMILASYON ve GÖÇERTME PLANIDIR”
“Dersim; rıza yolunun, bir ikrarın ve coğrafi-kültürel bir gerçekliğin adıdır” denilen açıklamada şunlar kaydedildi:
“Bu tarihsel-toplumsal gerçeklik yüzyıllardan beri çeşitli hegomon odaklar karşısında varlığını koruma mücadelesi vermekteydi. Sadece 1907 ve 1938 arasında, yani otuz yıllık bir zaman diliminde kayda geçen ve birçoğu birbirinin devamı niteliğinde olan sefer sayısı onüçtür!
Cumhuriyetin kuruluş sürecinde Dersimlilerle diyaloglar kurulmuş, birşeylerin değiştiği mesajları verilmiş, bu yeni süreçte hak ve özgürlüklerin herkesi kapsayacağı vaadedilmiştir. Dersim’de gelişen uzlaşma eğilimi ve silah tesliminin karşılığı ise hazırlıkları tamamlanan, katliam, göçertme ve asimilasyon olarak planlanan 1937-38 seferleri olmuştur.
Ve Dersim seferleri tarihte kalan bir vaka olmayıp devam eden bir süreçtir. Hali hazırda Dersim’in kültürel dokusu tahrip edilmiş, dilleri yok oluşun eşine getirilmiş, adeta insansızlaştırılmış ve bir yaşam biçimi neredeyse yok edilmiştir.”
“DERSİM DİRENİŞ GELENEĞİ BUGÜNLERE TAŞIRMIŞTIR”
“İmam Hüseyin yezit karşısında nasıl diz çökmemişse, Seyit Rıza da, ailesinin neredeyse tüm fertlerini yitirme pahasına ikrarına yar kalmış ve diz çökmemiş, Dersim’in direniş geleneğini bugünlere taşırmıştır” vurgusu yapılan basın açıklamasında, barış talebi yinelendi:
“Seyit Rıza, oğlu ve beş arkadaşı 15 Kasım 1937 de Elazığ buğday meydanında idam edilmiş, cenazeleri ise bugüne kadar halkımıza teslim edilmediği gibi yerleri dahi bilinmemektedir.
80. yılında, Seyit Rıza ve tüm yitirdiklerimizin huzurunda bir kez daha dardayız. Diyoruz ki sizler cümle Hakk diyenlerin yüreğinde mekan tuttunuz. Diz çökmediniz, diz çökmeyeceğiz. Halklarımız, bu topraklarda eşitlikçi özgürlükçü bir buluşmayı ve yaşamı mutlaka inşa edecektir.
Barış, yüzleşme ve adalet talebimizi yineliyoruz.”
PİRHA- İzmir’de Dersim Kültür ve Dayanışma Derneği ve Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) İzmir Şubesi idam edilişinin 80. yılında Seyit Rıza ve arkadaşlarını anacak.
“Kefensiz gömülenlerimizi anıyoruz. Unutmadık unutturmayacağız” denilen açıklamada Dersim Kültür ve Yardımlaşma Derneği ile Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) İzmir Şubesi ortaklaşa bir anma düzenleyecek.
Seyit Rıza’nın “Qılancık bılbıl nebena cigeram / Karga bülbül olmaz oğul” sözünün hatırlatıldığı anma Karşıyaka Vapur İskelesi karşısında 15 Kasım Çarşamba günü Saat: 18.00’de yapılacak. (HABER MERKEZİ)
